Úsáideoir:Marcas.oduinn/Foilsithe/Ainmfhocail 1d/180426

Ón Vicífhoclóir, an foclóir ábhair shaor.
Jump to navigation Jump to search

Is sa chéad dhíochlaonadh a mbíonn an chuid is mó den ainmfhocail fhirinscneacha a chríochnaíonn ar chonsan leathan.

Sa ghinideach uatha, caolaítear an consan deiridh. Is ionann an gairmeach uatha agus an ginideach uatha. Is ionann an tabharthach uatha agus an t-ainmneach uatha.

Tá idir lag- is thréaniolraí ann sa díochlaonadh, agus foirm ar leith don ghairmeach.

Ginideach[cuir in eagar]

Is í saintréith ghinideach uatha an chéad dhíochlaonta ná go séimhítear é.

Gairmeach[cuir in eagar]

Is é an chéad díochlaonadh an t-aonar amháin a bhfuil foirm ar leith aige don ghairmeach. Is ionann an uatha agus an ginideach uatha. Cruthaítear an t-iolra leis an bhfréamh leathan + a.

Lagiolraí[cuir in eagar]

Is í saintréith lagiolra ná gurb ionann an ginideach iolra agus an ainmneach uatha.

Tá dhá fhoirm ann do na hainmneacha lagiolra:

  • caolú na fréimhe leithne: bád, báid
  • iarmhír: + a: úll, úlla.

Is ionann an tabharthach iolra agus an t-ainmneach iolra sa chaighdeán; san iarbhéarla agus roinnt canúintí, áfach, cruthaítear an ti leis an iarmhír -aibh, m.s. bádaibh, úllaibh.

Lagiolraí ar chonsan caol[cuir in eagar]

bád Uatha Iolra
Ainmneach bád báid
Gairmeach a bháid a bháda
Ginideach báid bád
Tabharthach bád báid
bádaibh

Maraon leis an ginideach uatha, aithrítear siolla deiridh -ch go -gh (neamhghlóracha go glórach) i ndiaidh an chaolú.

marcach Uatha Iolra
Ainmneach marcach marcaigh
Gairmeach a mharcaigh a mharcacha
Ginideach marcaigh marcach
Tabharthach marcach marcaigh
marcachaibh

Some nouns undergo a vowel change before the slender consonant of the genitive singular/nominative plural:

Lagiolra ar -a[cuir in eagar]

úll Uatha Iolra
Ainmneach úll úlla
Gairmeach a úill a úlla
Ginideach úill úll
Tabharthach úll úlla
úllaibh

Samplaí eile:

  • ceart, gu cirt, ai cearta, gi ceart
  • cleas, gu clis, ai cleasa, gi cleas

Tréaniolraí[cuir in eagar]

Is í saintréith tréaniolra ná gurb ionann an ginideach iolra agus an t‑ainmneach iolra, (ach amháin an tabharthach iolra canúnach ar -(a)ibh) .

Iarmhíreanna tréaniolra atá sa chéad dhíochlaonadh ná: -(a)í, -t(h)a,, -anna.

rós Uatha Iolra
Ainmneach rós rósanna
Gairmeach a róis a rósanna
Ginideach róis rósanna
Tabharthach rós rósanna
rósannaibh

Samplaí eile:


Tréaniolraí le coimriú an deiridh:


Tréaniolraí le coimriú an deiridh agus caolú na fréimhe:


Foirmeacha tréaniolra eile:

Naisc sheachtracha[cuir in eagar]

Féach freisin[cuir in eagar]



Catagóir Aguisíní Gaeilge Ainmfhocail 1d